राम्रा संगीतकारका रुपमा हङकङे नेपाली माँझ चिनिएका उनका जीवनका भित्री पाटाहरु बारे भने उपस्थित अधिकांश अञ्जान थिए । परदेशी संगीतकारका आरोह अवरोह बारे जान्ने उत्सुकताले करिब डेढ घण्टा लामो वृत्तचित्रमा सबैका आँखा एकनासै पर्दामा टोलाइरहे । मुख्य नायक उनैलाई बनाइएको 'हावाको क्यानभासमा' नामक उक्त वृत्तचित्रले उनीजस्ता दर्जनौ नेपाली संगीतकर्मीका जीवनका विभिन्न पाटा उजागर गरिरहेका थिए ।
कुनै बेलाका नामी संगीतकार सुब्बा सफलताका चुलीमा रहेकै बेला करिब तेह्र बर्षअघि नेपालबाट यता हानिएका थिए । यसका कारण बालबच्चाको भविष्य बनाउने सोच रहेछ । तर संगीतप्रतिको उनको साइनो परदेशमै आएर पनि कहिले छुटेन् । करिब चारबर्षअघि उनले खोलेको 'हिमालयन टोन्स म्युजिक एकेडेमी' हङकङे नेपाली संगीत पारखीहरुका बिसौनी बनेको छ ।
आधुनिक गायनका स्थापित नाम रामकृष्ण ढकाल, यम बराल, सत्यराज आचार्य यिनैले संगीत भरेका गीत गाएर रेडियो नेपालको स्वर परीक्षा उत्तीर्ण गरेका हुन् । ढकालको परिचयसँग जोडिएर आउने 'एउटा सुन्दर संसार थियो..., हुरी आई उडाई दियो...' लगायत आजसम्म गायक बरालको परिचय बोकेको 'बादलुको घुम्टोले इलाम बजार छोपिँदा...' सुब्बाकै संगीत सिर्जना हुन् । करिब सत्तरी गीतमा स्वर र चार सय गीतमा संगीत भरेका ४७ बर्षे यिनले करिब तीन दशक सांगीतिक यात्रामै विताएका छन् ।
आफ्नै जिवनका भोगाईहरु पर्दामा हेर्दा कस्तो अनुभूति भयो ?
रमाइलो साथै अनौठो पनि । मेरा संागीतिक यात्राका आरोह अवरोह, भोगाइ, पीडा समेटिएका भएपनि वृत्तचित्रले नेपाली संगीतिक यात्रामा होमिएका अन्य दर्जनौं कलाकर्मीका प्रतिनिधित्व गरेको छ ।
वृत्तचित्र बनाउने सोच कसरी आयो ?
यो सोच रविन राईको हो । उहँाले मेरा बारेमा वृत्तचित्र निर्माण गर्ने प्रस्ताव ल्याउनु भयो । सुरुमा आफ्ना बारेमा वृत्तचित्र बन्ने बेला भइनसकेको ठानी स्वीकार गरिन् । तर मेरो जस्तो समानान्तार भोगाई हुनेहरुको संख्या दर्जनौमा रहेकाले थुप्रै नेपाली कलाकर्मीका वास्तविकता उजागर हुने ठानी राजी भए । वृत्तचित्र प्रर्दशनबाट संकलित सम्पूर्ण रकम दृष्टिविहिन बालबालिकाहरु अध्यनरत धरानस्थित श्री पूर्वाञ्चल ज्ञान चछु विद्यालयलाई प्रदान गरिने भएकाले अझ उत्साहित छौं ।
गायक बन्न सांगीतिक क्षेत्रमा प्रवेश गर्नुभएको संगीतकारका रुपमा स्थापित हुनभयो कसरी ?
प्रायः मेरा गीतहरुमा मैले नै संगीत भर्थे । साथीभाईहरुले समेत यसैका लागि हौंस्याउथे । मैले स्वर दिएका भन्दा संगीत भरेका गीत चर्चामा आएपछि संगीतकारकै रुपमा पहिचान बन्यो । पछि इलाहाबादवाट संगीतमै डिप्लोमा समेत गरे । तर गाउने रहर अझै मेटिएको छैन् । गाउदै पनि छु ।
आफ्ना कुन-कुन गीत राम्रा लाग्छन् ?
'बादलुको घुम्टोले इलाम बजार छोपिँदा...' यम बराललाई नेपाली सांगीतिक फांटमा स्थापित हुन सहयोग पुर्याउने गीत मान्छु म जुन मेरो समेत पहिचान बन्यो । उषाकिरण अधिकारी र मेरो संयुक्त स्वर रहेको 'तिम्रो हाम्रो मनको दूरी बढे जस्तो छ...' पवित्रा सुब्बाको साथ रहेको 'थाहा नपाई मेरो माया तिमी सित बस्यो है...' मेरो आफ्नै स्वर र संगीतमा रहेको 'मैले रोजेको फूल टिप्न सकिन...' मेरो संगीतमा अरुण थापाको स्वर रहेको 'तिमी हेर्छौ भने यो जिन्दगीमा नदेखिने घाउ धेरै धेरै छन्...' लगायतका छन् ।
रामकृष्ण ढकालको पहिलो रेकर्डेड गीतमा तपाईकै शब्द संगीतको अवसर कसरी जुर्यो ?
रामकृष्ण करिब आठ-नौ बर्षको हुँदा गोपाल कमाचार्यले संगीत प्रशिक्षण दिने जिम्मा मलाई लगाएका थिए । मैले उनलाई स्वर संगीत बाहेक विभिन्न वाद्यवादनहरुका प्रशिक्षण पनि दिएको छु । प्रशिक्षणका क्रममा उनको गीत रेकर्ड गर्ने कुरा चल्यो । यसैक्रममा 'हाम्रो सुन्दर संसार थियो...' तयार गरियो जुन उनको पहिलो रेकडेर्ड गीत थियो ।
परदेशमा संगीत एकेडेमी चलाउने सोच कसरी आयो ?
यहांका संगीत प्रशिक्षण केन्द्रहरुमा तालिम लिनुपरे हाम्रा लागि भाषागत समस्या त छन नै शुल्क समेत निकै महँगो पर्छ । परदेशमै बसेपनि संगीतमा आफुले हासिल गरेको ज्ञान र सीप नयँा पुस्तामा पनि बाडौ भन्ने उद्देश्यले संगीत एकेडेमी खोलेको हुँ ।
हङकङे युवापुस्तामा नेपाली गीतसंगीत प्रति कस्तो लगाव पाउनुहुन्छ ?
यहँाका युवापिढीहरुमा पनि नेपाली गीतसंगीत प्रतिको लगाव उत्तिकै छ । आफ्नो बाजागाजा, लय र ताललाई कसले बिर्सन सक्छ र ? तरपनि मोडर्न, अंग्रेजी र हिन्दी संगीतको प्रभाव नेपालीमा बढ्दै गएको छ । जसले सुगम संगीत ओझेलमा पर्ने डर छ । नयां पुराना बीचको पुस्त्यौनी ग्याप लाई पुर्न सबैले कसरत नगरे पछिल्लो पिढीले नेपाली संगीत बिर्सन पनि सक्छन् ।

हङकङ याउ मा तेइस्थित हेनरी जी ल्योङ हलमा आइतबार वृतचित्र 'हावाको क्यानभासमा' प्रर्दशनका क्रममा गीत गाउदै दिनेश सुब्बा । तस्वीर : निमर्ल श्रेष्ठ .



